Jednocześnie można dziś obserwować swoisty Gaelic Revival, w ramach którego władze robią wiele, żeby język irlandzki nie odszedł w zupełne zapomnienie. Czuwa nad tym Ministerstwo do spraw Gaelatcht (The Department of Arts, Heritage and the Gaeltacht). Dlatego irlandzkiego uczy się w szkole, a ukoronowaniem tej nauki jest obowiązkowy egzamin. Znajomość irlandzkiego jest ponadto niezbędna, jeśli chce się wykonywać pewne zawody (takie jak np. praca w policji, czyli Garda).

Obszary irlandzko-języczne mogą liczyć na dotacje od rządu oraz dodatkowe źródła dochodów, jakim jest np. goszczenie u siebie w domu (zwykle w czasie wakacji) uczniów, tak by mogli doznać total immersion, czyli zanurzenia w tym języku, i poduczyć się go poprzez codzienne obcowanie z jego rodzimymi użytkownikami.

Obserwuje się również wzrost zainteresowania językiem Gaelic w Dublinie, gdzie modne staje się posyłanie dzieci do szkół z wykładowym irlandzkim. Jak twierdzą złośliwi jest to nie tylko przejaw snobizmu, ale i rasizmu, gdyż zapewnia miejsce w szkole, gdzie raczej nie spotka się dzieci imigrantów…

Pomimo tych trendów oraz wielu wysiłków podejmowanych przez rząd, Gaeltacht z roku na rok się kurczy, i coraz mniej ludzi posługuje się językiem irlandzkim w domu. Ma on swoich amatorów, ale dla większości jest on po prostu mało praktyczny. Dodatkowo wiele osób zadaje sobie pytanie, czy warto pompować tyle pieniędzy w sztuczne podtrzymywanie przy życiu wymierającego powoli języka, gdy wokół jest tyle pilniejszych potrzeb, jak chociażby wsparcie dla bezdomnych, pomoc dla uchodźców czy uczniów z underprivileged families.

Prognozy nie są więc niestety zbyt optymistyczne, i co gorsza nikt nie ma pomysłu, jak uchronić język irlandzki przed wymarciem. No może nikt z wyjątkiem jednego z moich rozmówców, który gwarantuje, iż zna jedyną skuteczną metodę ochrony irlandzkiego: otóż rząd powinien wprowadzić całkowity i bezwzględny zakaz posługiwania się tym językiem – bo znając przekorę tego narodu można śmiało zakładać, że wtedy właśnie Irlandczycy zaczną się prześcigać w nauce irlandzkiego!

A oto garstka irlandzkich wyrażeń, które są często wplatane do angielskiego:

cúpla focal = a couple of words, as in: ‘Give us a cúpla focal, John.’

ceol agus craic = music and fun /entertainment, as in: ‘Let’s go to the pub for some ceol agus craic.’

ceilidh /ˈkeɪli/= a traditional social gathering with Gaelic folk music and dancing, especially popular in the countryside

siopa = shop: ‘Anybody want anything in the siopa?’

céad míle fáilte = a hundred thousand welcomes: ‘She gave me such a céad míle fáilte.’

and of course everyone knows the word taoiseach/ˈtiːʃək/ = the Irish Prime Minister.

(Podaję jedynie zangielszczoną wymowę dwóch słów; poza tym odsyłam do słownika Forvo.)

Autorka postu i zdjęć: Ania Kowalska – lektorka Archibalda.

Artykuł A Cúpla Focal About Gaelic pochodzi z serwisu Archibald angielski online i stacjonarnie.

Aczkolwiek wielbię Sherlocka za jego rozliczne przymioty, nie ukrywam, że tego typu snobizm uważam jednak za szkodliwy. Dlaczego? Może dlatego, że mamy rok 2015, a accentism – czyli dyskryminacja ze względu na akcent – wciąż odgrywa dużą rolę w UK, prowadząc wręcz do ograniczania demokracji (o czym za chwilę).

Wracając na moment do Sherlocka, jego wymowa pozbawiona jest jakichkolwiek regionalnych naleciałości; posługuje się on ogólną wersją RP (= Received Pronunciation), czyli uznanym za najbardziej standardowy akcentem British English, jaki można usłyszeć oglądając BBC lub słuchając wykładu na uniwersytecie. RP jest oczywiście jednym z wielu akcentów, ale jest (przez niektórych) postrzegany jako coś neutralnego, czyli brak akcentu – non-accent. Jest on typowy dla osób z wyższym wykształceniem, najczęściej pochodzących z południa (w tym Londynu).

Tymczasem w północno-wschodniej Anglii, w Middlesbrough, dyrektorka jednej ze szkół poprosiła rodziców, aby poprawiali „błędy językowe” swoich dzieci, i przesłała im rozpiskę z listą typowych „wpadek” językowych. Jednym z zakazanych wyrażeń było „gizit ere” (give us it here = give it to me), typowe dla tego regionu.

Natychmiast rozgorzała burzliwa dyskusja na temat miejsca regionalnych akcentów i dialektów. Owszem, szkoła musi uczyć standardowej angielszczyzny, która kiedyś zapewne przyda się uczniom chociażby w miejscu pracy, ale żeby nawet w domu nie można było mówić po swojemu? Chyba przesada. Ciekawy i ważny argument przedstawiła w swoim artykule dla The Independent socjolingwistka Julia Snell, przestrzegając przed marginalizowaniem wielu uczniów, do którego niechybnie dojdzie, jeśli dzieci będą bały się wyśmiania swojego akcentu, i poczują, że bezpieczniej jest siedzieć cicho, niż wypowiadać się na forum klasy.

Artykuł pani Snell tutaj, a inny głos w tej sprawie tu.

Tymczasem strach przed wyśmianiem ze względu na niestandardowy akcent jest chlebem codziennym wielu MPs (= Members of Parliament). Zjawisko to dotyczy głównie posłanek Labour Party pochodzących z północy kraju, których regionalne akcenty rzeczywiście są wyszydzane podczas obrad. To podtrzymuje stereotyp, że the Commons (a właściwie the House of Commons – Izba Gmin; niższa izba brytyjskiego parlamentu), jest miejscem kipiącym od testosteronu i snobizmu, gdzie prym ciągle wiodą mężczyźni, alumni prywatnych uczelni pochodzący z privileged background, którzy RP wyssali
z mlekiem matki. Taki status quo naturalnie sprawia, że realną reprezentację w parlamencie ma tylko wąskie pasmo społeczeństwa – bo reszta nie ma odwagi albo siły przebicia by zabrać głos, a kompleksy na tle akcentu dodatkowo pogłębiają ten rozłam.

Sytuacja wygląda równie nieciekawie w kręgach uczelnianych – a im wyżej, tym mniej wypada mówić akcentem rodem ze swej rodzinnej miejscowości. O związanych z tym problemach opowiada wykładowczyni Sheffield University, Dr Katie Edwards:

www.telegraph.co.uk/women/womens-life/11270980/British-universities-Im-fed-up-of-being-ridiculed-for-my-regional-accent.html

Ponieważ rzeczywistość jest jednak bardziej złożona, należy również nadmienić, że wiele osób w nosie ma RP, który postrzega jako akcent sztywniacki i nadmiernie posh, oraz utożsamia go z nieatrakcyjnym konserwatyzmem i niezasłużonym przywilejem. Ponadto RP wielu kojarzy się ze ściemą, w przeciwieństwie do regionalnych akcentów z północy kraju, które wzbudzają większe zaufanie i uchodzą za bardziej szczere i konkretne. Ma to ponoć tłumaczyć, dlaczego większość call centres ma siedziby właśnie na północy kraju…

W stolicy i ogólnie na południu Anglii bardziej modny staje się ostatnio Estuary English – hybryda RP oraz Cockney, czyli dialektu klasy pracującej ze wschodniego Londynu. Estuary ma o wiele bardziej dynamiczny image; posługują się nim liczni celebryci – np. Beckhamowie lub Jamie Oliver; i nawet były premier, a zarazem privileged public schoolboy Tony Blair zszedł z wyżyn RP i zaczął mówić Estuary – jak twierdzą złośliwi wszystko po to, aby przemawiać do szerszego grona potencjalnych wyborców.

Wracając do Sherlocka, jest on snobem jakich mało – ale jest Sherlockiem, więc mu wybaczam.

Cała reszta natomiast mogłaby jeszcze przemyśleć, czy dzień, w którym wszyscy jak jeden mąż przemówią tym samym akcentem nie będzie czasem cholernie nudny. Zresztą, z punktu widzenia snoba byłoby to jak strzelenie sobie samobója – bo jak można potem look down on others, skoro wszyscy mówimy tak samo? 🙂

PS 1) Sama zresztą też mam nieczyste sumienie jeśli chodzi o tolerancję na regionalizmy. Pochodzę ze wschodu Polski, natomiast moja najlepsza koleżanka ze studiów z Galicji. Cały pierwszy rok zszedł nam na wzajemnych pouczeniach, gdyż każda z nas była przekonana, że to właśnie u niej w domu mówiono bardziej standardową polszczyzną. Dwór /pole, pazłotko /sreberko, kapcie /pantofle, kuzynka /siostra cioteczna… Łączyłyśmy siły tylko po to, by drwić ze wspólnego wroga, czyli zanikających białostockich celowników (słynne śledzikowe „dam dla ciebie”)…

PS 2) Jeśli lubicie wyzwania, to zapraszam tutaj. 🙂

Autorka postu: Anna Kowalska – lektorka Archibalda

Zapisz

Zapisz

Artykuł Snobbish Sherlock, or Accentism in the UK pochodzi z serwisu Archibald angielski online i stacjonarnie.

Dzisiaj już nie trzeba się aż tak wysilać. Dzisiejszy showbusiness wręcz toruje ewentualnym zainteresowanym drogę do popularności, katapultując ich w jej kierunku za pomocą przeróżnych reality oraz talent shows, w czym wiernie sekundują mu tabloidy wynosząc pączkujących gwiazdorów do statusu jeśli nie boskiego, to co najmniej nadludzkiego.

Przeglądając ostatnio angielską prasę ilustrowaną postanowiłam się przyjrzeć, jak opisywani są celebryci na najbardziej podstawowym poziomie – ich aparycji. I okazuje się, że widocznie my i oni ulepieni jesteśmy z nieco innej gliny – bo tak: 

• we have a mouth – they have a pout
• we comb our hair – they show off their locks or tresses
• we brush our teeth – they flash their pearlies (!)
• we have stomachs – they flaunt their abs (or even six-packs)
• while we’re sitting on our bottoms, they show off their booties
• we have bodies – they have frames or physiques (or sometimes curves)
• we wear glasses, they wear specs
• we have tattoos, they have tats …

Ponadto istnieją też takie części ciała, z których zwykły śmiertelnik na co dzień raczej nie korzysta – natomiast celebryta i owszem: tu warto by wymienić choćby cleavage (dekolt, lub dokładnie rzecz biorąc „przedziałek” między piersiami) czy obowiązkowo midriff  (czyli po prostu obnażony brzuch).

Jeśli w zestawieniu z tymi ociekającymi glamem celebryckimi częściami ciała wasze własne nogi /włosy /okulary wydały Wam się teraz okropnie nudne, to na pociechę pamiętajcie, że zgodnie ze starożytną zasadą „what goes up must come down” celebryci któregoś dnia zapłacą cenę swojego gwiazdorstwa, a upadek, zniesławienie, pomówienie, czy odejście w niepamięć staną się ich, a nie Waszym udziałem.

Że o losie Herostratesa już nie wspomnę … (kara śmierci + damnatio memoriae: http://pl.wikipedia.org/wiki/Damnatio_memoriae)

PS) Rozwiązanie zagadki z ostatniego felietonu:

Baby Skyler – after Skyler White in Breaking Bad

Baby Brody – after Nicholas Brody in Homeland

Baby Violet – after Violet Crawley, Dowager Countess of Grantham, in Downton Abbey

Baby Katniss  – after Katniss in The Hunger Games

photo credit: studebaker2008 via photopin cc

Artykuł Celeb’s Anatomy pochodzi z serwisu Archibald angielski online i stacjonarnie.

Niestety to, co inspirowało rodziców, stawało się niejednokrotnie źródłem obciachu dla dzieci, gdy już podrosły. Imiona takie jak np. Sharon i Tracey (po postaciach z serialu komediowego „Birds of a Feather” popularnego w latach 80-tych w UK) stały się niejako legitymacją przynależności do working class, co nie wszystkim dorosłym już dzieciom (nierzadko aspirującym wyżej niż ich rodzice) odpowiadało. Zresztą imiona w tym kraju niosą bardzo silny ładunek ‚klasowy’, niejednokrotnie przyczyniając się do opartego na stereotypach zaklasyfikowania danej osoby do pewnej grupy społecznej. I tak np. męskimi odpowiednikami Sharon i Tracey z klasy pracującej będą Kevin i Wayne. Jeśli zaś zowiesz się Saskia lub Fiona, albo James czy Duncan, to zapewne pochodzisz z middle class. Etc.

Pewne oburzenie rodziców wywołało kilka lat temu opublikowanie na stronie internetowej dla nauczycieli listy imion uczniów, które zdaniem autorów gwarantowały rozróby w trakcie lekcji. W praktyce były to imiona charakterystyczne dla niższych klas społecznych. Więcej o tym tu: http://www.dailymail.co.uk/news/article-363230/Chav-names-feared-teachers.html.

Jeszcze większym szokiem była wypowiedź w telewizji śniadaniowej uczestniczki programu „Apprentice” Katie Hopkins, która wprost przyznała, że jej dzieci nie mogą bawić się z rówieśnikami o imionach zdradzających niższe pochodzenie, za co (słusznie) przypięto jej łatę insufferable snob. Oto fragment programu:

oraz ciekawy artykuł na ten temat tutaj: http://www.theguardian.com/commentisfree/2013/jul/07/name-calling-middle-class-prejudice.

Wracając jednak do imion telewizyjnych – obecnie ton nadają seriale takie jak np. „Breaking Bad” lub „Game of Thrones”. W roku 2013 aż 187 dziewczynek w Wielkiej Brytanii dostało na imię Arya, a pięćdziesiąt Khaleesi – co w sumie nawet nie jest nawet imieniem, a tytułem (lecz nawet gdyby nim było, to i tak nie zrozumiałabym, jak można chcieć nazwać dziecko po drętwej nudziarze wyzutej z choćby śladowych ilości poczucia humoru…). Równie zagadkowy pozostaje dla mnie fakt, iż w roku ubiegłym aż 11 niemowląt w UK usłyszało na chrzcie imię Theon … – well, to each his own (= there’s no accounting for taste), jak mawiają wyspiarze.

I tylko jakoś baby Joeffrey’ów nie przybyło … ????

A na koniec rzucam rękawicę wyzwania – zwłaszcza Ewie Spirydowicz (jako specjalistce od seriali): po kim nazwano te dzieci (żłobki są ich pełne…)?

– Baby Skyler

– Baby Brody

– Baby Violet

– Baby Katniss

Odpowiedzi w przyszłym tygodniu.

PS) A co z imieniem Archibald? – spytacie być może. No cóż, szczyt popularności chwilowo ma już za sobą – było ono często wybierane na początku XX wieku, teraz natomiast raczej napotkamy jego skróconą formę – Archie. (Tak samo dzieje się zresztą z innymi vintage names, np. Freddie zastąpił Fredericka, czy Charlie – Charlesa).

Autorka postu: Ania Kowalska – lektorka Archibalda

Artykuł TV Names pochodzi z serwisu Archibald angielski online i stacjonarnie.

Znowuż ci, którym wiedzie się gorzej niż nam, mniej zarabiają, mają niższe od naszych standardy, albo też popadli w nałogi i ogólnie raczej kiepsko kierują swoim życiem, całkowicie zasługują na miano low-life: How can she date such a low-life?!? All he ever does is smoke dope, drink beer and sweep floors!

Z kolei ci niezaradni, którzy nie są w stanie sami na siebie zarobić, i np. żyją z rodzicami po trzydziestce, lub też są ojcami, których nie stać na płacenie alimentów, sami się proszą o ksywkę deadbeat: Fred is such a deadbeat – he’s 32 and he still lives with his parents!

W razie wątpliwości, który termin zastosować dla konkretnego przypadku, zawsze możemy posłużyć się starym dobrym słówkiem loser, które obecnie modnie jest tłumaczyć na polski jako 'lamus’ albo 'frajer’.

Autorka postu: Anna Kowalska – lektorka Archibalda

Artykuł What Is Dead May Never Die pochodzi z serwisu Archibald angielski online i stacjonarnie.

Na szczęście w ostatnich dekadach krata ma się wyśmienicie; obroty jej sprzedaży sięgają milionów funtów, bo przy 7,000 wzorów jest z czego wybierać. Mitem jest, że każdy klan od zawsze miał swój własny wzór (moda na to przyszła dopiero w XIXw. w ramach zjawiska zwanego „tartanry” i jest przykładem tzw. „invented tradition”), ma go natomiast każdy stan USA i każda kanadyjska prowincja, a nawet … Hello Kitty: https://www.tartanregister.gov.uk/tartanDetails.aspx?ref=1681. (Jak dla mnie mało twarzowy.)

W roku 1969 wzór zwany „the Macbean” za pośrednictwem astronauty Alana Beana wybrał się nawet na księżyc na pokładzie statku Apollo 12. Bean miał podobno wziąć ze sobą z jard kraty, z czego pół miał zatknąć jako flagę na księżycu, zaś druga połowa miała być zdeponowana w archiwach po jego powrocie. Ponoć sprzedawca, który mu ową kratę sprzedawał, słysząc o planach Beana, spytał go: „Is it true that you are going to claim the Moon for Scotland?” Na co Bean odparł: „By no means – we are going to claim it for the MacBeans!”

Ja osobiście lubię „Royal Stewart Tartan”, którą upodobała sobie również królowa ElżbietaII:
http://en.wikipedia.org/wiki/Royal_Stewart_tartan.
A wy który wzór lubicie najbardziej?

PS 1)

tart up = to improve the appearance of
tartanry = excessive use of tartan and other Scottish imagery to produce a distorted sentimental view of Scotland and its history
(definitions by Free Dictionary)

PS 2)

Skoro mowa o Szkocji i Szkotach, to może warto zapobiec typowym błędom. Mówimy:
Scottish people, albo Scots
Scottish to też ogólny przymiotnik, więc np. the Scottish Highlands, the Scottish Parliament, itd.
Scotch whisky /beef /eggs, ale i Scotch tape (= sellotape)

i uwaga: Scots Law (a nie Scottish Law!)

Autorka postu: Ania Kowalska – lektorka Archibalda, uczy angielskiego od 5 lat.

photo credit: Emma Humphrey via photopin cc

Artykuł Tart Up With Tartan! pochodzi z serwisu Archibald angielski online i stacjonarnie.